Đường huyết và những lầm tưởng ba mẹ cần biết ngay

TL;DR: Nhiều người đang hiểu sai hoàn toàn về cách đường huyết hoạt động trong cơ thể. Không phải cứ ăn ngọt là đường huyết tăng vọt, và không phải chỉ người béo mới cần lo. Bài viết này giúp ba mẹ nhìn nhận đúng hơn để chăm sóc sức khỏe cho cả gia đình một cách khoa học.

Đường huyết là gì và tại sao ba mẹ cần hiểu đúng?

Đường huyết (glucose trong máu) là nguồn năng lượng chính nuôi não bộ và toàn bộ cơ thể. Cả trẻ em lẫn người lớn đều cần duy trì mức đường huyết ổn định để hoạt động tốt. Thế nhưng, xung quanh chủ đề này có rất nhiều thông tin sai lệch khiến nhiều gia đình lo lắng không đúng chỗ, hoặc chủ quan khi không nên.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 có khoảng 422 triệu người trên toàn cầu mắc đái tháo đường, và con số này đang tăng đều mỗi năm. Điều đáng lo ngại hơn là một phần không nhỏ trong số đó không hề biết mình đang có vấn đề về đường huyết. Hiểu đúng từ sớm chính là bước bảo vệ sức khỏe chủ động nhất mà ba mẹ có thể làm cho cả nhà.

Lầm tưởng 1: Chỉ người ăn nhiều đường mới bị tăng đường huyết

Đây là quan niệm phổ biến nhất và cũng sai lệch nhất. Đường huyết không chỉ bị ảnh hưởng bởi kẹo, bánh ngọt hay nước có đường. Cơm trắng, bánh mì, khoai tây hay các loại tinh bột tinh chế đều được cơ thể chuyển hóa thành glucose nhanh chóng, làm đường huyết tăng tương tự như đường ăn trực tiếp.

Ngoài ra, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ và ít vận động cũng là những yếu tố thầm lặng làm rối loạn cơ chế điều tiết insulin của cơ thể. Với trẻ em đang trong độ tuổi học đường, áp lực bài vở kết hợp thói quen ngồi nhiều, ít ra ngoài vận động có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa lâu dài.

Lầm tưởng 2: Người gầy không cần lo về đường huyết

Vóc dáng bên ngoài không phản ánh chính xác tình trạng đường huyết bên trong. Nhiều nghiên cứu cho thấy người có cân nặng bình thường vẫn có thể bị kháng insulin hoặc tiền đái tháo đường, đặc biệt nếu họ ít vận động, ăn uống thiếu cân bằng hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh đái tháo đường.

Tại châu Á, trong đó có Việt Nam, ngưỡng nguy cơ còn thấp hơn so với người phương Tây do đặc điểm gen di truyền. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí The Lancet, người châu Á có xu hướng tích mỡ nội tạng cao hơn dù chỉ số BMI không vượt ngưỡng thừa cân, điều này làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết ngay cả ở những người trông có vẻ gầy.

Lầm tưởng 3: Đường huyết cao mới nguy hiểm, thấp không sao

Hạ đường huyết đột ngột thực ra có thể nguy hiểm hơn tăng đường huyết thoáng qua, vì não bộ phụ thuộc rất lớn vào glucose để hoạt động. Trẻ em bị hạ đường huyết có thể biểu hiện mệt mỏi, khó tập trung, run tay, thậm chí ngất xỉu nếu không được xử lý kịp thời.

Điều này đặc biệt quan trọng với các bé hay bỏ bữa sáng để đến trường. Nhiều ba mẹ không biết rằng việc trẻ ngồi học mà không tập trung, hay nhìn lung tung hoặc có tư thế cúi người về phía trước trong giờ học đôi khi cũng liên quan đến tình trạng đường huyết thấp làm giảm năng lượng, khiến trẻ vô thức điều chỉnh tư thế để bớt mệt.

Lầm tưởng 4: Đo đường huyết một lần là đủ biết tình trạng

Đường huyết thay đổi liên tục trong ngày, phụ thuộc vào bữa ăn, mức độ vận động, giấc ngủ và cả cảm xúc. Một lần đo duy nhất chỉ cho biết chỉ số tại thời điểm đó, không phản ánh bức tranh toàn diện.

Các bác sĩ thường sử dụng chỉ số HbA1c để đánh giá mức đường huyết trung bình trong vòng 2 đến 3 tháng, cho cái nhìn chính xác hơn nhiều so với một lần đo ngẫu nhiên. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA), người trưởng thành từ 35 tuổi trở lên nên kiểm tra đường huyết định kỳ ít nhất mỗi 3 năm một lần, và thường xuyên hơn nếu có yếu tố nguy cơ.

Ba mẹ có thể làm gì để xây nền sức khỏe tốt cho con từ sớm?

Tin vui là phần lớn rối loạn đường huyết hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát thông qua lối sống hàng ngày. Dưới đây là những điều thiết thực ba mẹ có thể thực hiện ngay:

• Đảm bảo trẻ ăn sáng đầy đủ trước khi đến trường, ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như yến mạch, trứng, các loại hạt.
• Khuyến khích con vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày theo khuyến cáo của WHO dành cho trẻ từ 5 đến 17 tuổi.
• Hạn chế đồ uống có đường, nước ngọt có gas và thức ăn siêu chế biến trong thực đơn gia đình.
• Tạo thói quen ngủ đủ giấc cho cả nhà vì thiếu ngủ mãn tính làm tăng hormone cortisol, gián tiếp ảnh hưởng đến điều tiết insulin.
• Đặc biệt chú ý đến tư thế ngồi học của trẻ, vì tư thế đúng không chỉ bảo vệ cột sống mà còn giúp trẻ tập trung tốt hơn, ăn ngủ điều độ hơn.

Tại Mochifami, chúng tôi luôn tin rằng sức khỏe toàn diện của trẻ là sự kết hợp của nhiều yếu tố: từ dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ cho đến tư thế ngồi học đúng cách. Một thiết bị nhắc nhở tư thế thông minh không chỉ chống gù, chống cận mà còn giúp trẻ duy trì thói quen sống lành mạnh từ những năm tháng đầu đời.

FAQ – Những câu hỏi ba mẹ hay thắc mắc

Hỏi: Trẻ em có cần kiểm tra đường huyết định kỳ không?

Đáp: Với trẻ khỏe mạnh không có yếu tố nguy cơ, không cần thiết phải kiểm tra thường xuyên. Tuy nhiên, nếu gia đình có tiền sử đái tháo đường, trẻ thừa cân béo phì hoặc có biểu hiện khát nước nhiều, đi tiểu nhiều, mệt mỏi bất thường thì nên đưa con đến bác sĩ để được tư vấn sớm.

Hỏi: Ăn trái cây nhiều có làm tăng đường huyết không?

Đáp: Trái cây có chứa đường tự nhiên (fructose) nhưng cũng đi kèm chất xơ, vitamin và khoáng chất giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu. Ăn trái cây nguyên miếng ở mức độ hợp lý thường không gây tăng đường huyết đột ngột như uống nước ép trái cây hay ăn đồ ngọt chế biến sẵn.

Hỏi: Tư thế ngồi học có liên quan gì đến đường huyết và sức khỏe chuyển hóa của trẻ?

Đáp: Tuy không có mối liên hệ trực tiếp, nhưng tư thế ngồi học sai thường đi kèm với lối sống ít vận động, ngồi một chỗ quá lâu. Đây chính là yếu tố nguy cơ cho rối loạn chuyển hóa về lâu dài. Trẻ có tư thế tốt, không bị mỏi sẽ có xu hướng năng động hơn, vận động nhiều hơn, từ đó góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa tốt hơn.

Nguồn: VnExpress Sức Khỏe