Thực trạng cận thị và cong vẹo cột sống ở học sinh Việt Nam: Số liệu & nguyên nhân

TL;DR: Theo các báo cáo y tế công bố tại Việt Nam, tỷ lệ cận thị học đường ở thành phố lớn đã vượt 45%, trong khi cong vẹo cột sống chiếm khoảng 25–30% học sinh. Nguyên nhân chính: tư thế ngồi sai, bàn ghế không phù hợp chiều cao, ánh sáng kém và thời gian tiếp xúc màn hình tăng vọt sau giai đoạn học online.

Cận thị học đường tại Việt Nam đang ở mức nào?

Số liệu từ Bệnh viện Mắt Trung ương và các nghiên cứu của Đại học Y Hà Nội nhiều năm qua cho thấy: tỷ lệ cận thị ở học sinh thành thị đã tăng từ khoảng 30% (giai đoạn 2010) lên hơn 45% hiện nay. Tại các quận trung tâm Hà Nội và TP.HCM, có trường có đến 60–70% học sinh THPT cận thị. Ở vùng nông thôn, tỷ lệ thấp hơn (15–25%) nhưng đang tăng nhanh.

Cong vẹo cột sống – con số đáng báo động

Khảo sát của Viện Y học Lao động và Vệ sinh Môi trường ghi nhận khoảng 25–30% học sinh có dấu hiệu cong vẹo cột sống ở các mức độ khác nhau. Trong đó:

• Khoảng 15–18% là gù lưng (kyphosis) do tư thế ngồi học sai.
• Khoảng 8–12% là vẹo cột sống (scoliosis) – nguy cơ cao hơn ở trẻ gái độ tuổi 10–14.
• Phần còn lại là kết hợp gù-vẹo hoặc lệch vai.

Đâu là nguyên nhân chính?

Phân tích đa biến từ các nghiên cứu y tế công cộng chỉ ra 5 yếu tố hàng đầu:

• Bàn ghế không đúng chiều cao: chiếm khoảng 60% nguyên nhân cong vẹo cột sống.
• Tư thế ngồi sai: đầu cúi quá thấp, lưng cong, chân không chạm đất.
• Ánh sáng dưới 200 lux: phổ biến ở các phòng học cũ và phòng học tại nhà.
• Thời gian màn hình > 4 giờ/ngày: tăng nguy cơ cận thị 2,3 lần (theo nghiên cứu trên Lancet 2021).
• Cặp sách quá nặng: trên 10% trọng lượng cơ thể trẻ.

Hệ lụy lâu dài nếu không can thiệp sớm

Cận thị tiến triển không kiểm soát có thể dẫn tới cận nặng (> 6 diop) – nguy cơ bong võng mạc, glôcôm. Cong vẹo cột sống không điều trị có thể gây biến dạng lồng ngực, ảnh hưởng phổi-tim, và đau lưng mạn tính khi trưởng thành. Chi phí điều trị vẹo cột sống nặng (phẫu thuật cột sống) lên tới 200–500 triệu đồng – cao hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa.

Khuyến nghị từ chuyên gia

Hội Nhi khoa Việt Nam và các bác sĩ chỉnh hình khuyến cáo phụ huynh: (1) khám mắt cho con mỗi 6 tháng từ 5 tuổi, (2) kiểm tra cong vẹo cột sống 1 năm/lần bằng test Adam (cúi gập người 90°), (3) đảm bảo bàn ghế đúng chiều cao – kiểm tra mỗi 6 tháng, (4) giới hạn màn hình < 2 giờ/ngày với trẻ tiểu học, (5) cho con vận động ngoài trời tối thiểu 1 giờ/ngày – ánh sáng tự nhiên giúp giảm cận thị.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Bàn ghế chống gù có thực sự phòng được cận thị không?
Đáp: Có, gián tiếp. Bàn ghế công thái học giúp duy trì khoảng cách 30 cm giữa mắt và sách – yếu tố quan trọng nhất phòng cận. Tuy nhiên cần kết hợp với ánh sáng đủ và nghỉ mắt 5 phút sau mỗi 25 phút.

Hỏi: Test Adam là gì?
Đáp: Bài kiểm tra đơn giản tại nhà: cho con cúi gập người về phía trước 90°, hai tay buông xuôi. Quan sát phía sau – nếu thấy lưng không đối xứng, có gồ lên một bên, cần khám chuyên khoa.

Hỏi: Trẻ mấy tuổi thì nên đầu tư bàn ghế công thái học?
Đáp: Từ khi con bắt đầu ngồi học có chủ ý – khoảng 4–5 tuổi (mẫu giáo lớn). Càng đầu tư sớm, càng dễ hình thành tư thế đúng làm thói quen.

Lưu ý: Bài viết tổng hợp từ các nguồn y tế công khai và mang tính tham khảo. Để chẩn đoán cụ thể, ba mẹ vui lòng cho con khám tại bệnh viện chuyên khoa.